Các truyện cổ tích
Nguồn gốc sự vật
1. Sự tích dưa hấu
Ngày xưa, Mai An Tiêm, một người có tài được vua Hùng yêu quý, sống trong giàu sang. Song, vì lỡ lời nói rằng của cải mình có đều do “vật tiền thân”, chàng đã bị vua giận dữ đày ra một hòn đảo hoang vắng cùng vợ con.
Cuộc sống ban đầu hết sức khó khăn. Họ phải nương náu trong hốc đá, dùng phên đan để che gió sương, lấy nước suối mà uống, lấy nước biển mà làm muối. Bỗng có đàn chim lạ bay tới, thả xuống những hạt giống kỳ lạ. An Tiêm bèn gieo trồng, và từ những hạt ấy mọc lên một loại quả to, ruột đỏ, vị thanh ngọt. Chàng đặt tên là “dưa Tây”. Nhờ đem dưa đổi lấy gạo và vật dụng với thuyền buôn, gia đình chàng không chỉ sống sót mà còn trở nên sung túc.
Vua Hùng sau này nghe tiếng dưa quý, tìm hiểu và nhận ra lầm lỗi. Vua cho người đón An Tiêm trở về, phục chức cũ. Từ đó, giống dưa quý được truyền khắp nơi, và bãi đất xưa kia nơi chàng bị đày được gọi là bãi An Tiêm, ghi nhớ công lao của người đã tìm ra loại trái cây quý giá này.
2. Sự tích trầu, cau và vôi
Ngày xưa, có hai anh em mồ côi cha mẹ là Tân và Lang, giống nhau như đúc. Hai anh em cùng theo học nhà đạo sĩ họ Lưu. Về sau cô con gái nhà đạo sĩ cùng Tân nên duyên vợ chồng. Từ ngày Tân lấy vợ, Lang cảm thấy tủi thân, cho rằng anh trai đã mê vợ quên mình.
Một hôm, hai anh em đi làm nương về lúc trời đã tối mịt,vợ Tân ôm nhầm Lang vì tưởng là chồng. Từ đó Tân trở nên ghen tuông, lạnh nhạt với em. Lang uất ức cũng quyết định bỏ nhà ra đi hóa thành một tảng đá bên bờ sông.
Tân hối hận đi tìm em, và khi tìm thấy tảng đá, anh đau khổ đến chết, hóa thành thân cây mọc thẳng. Người vợ cũng đi tìm chồng, và nàng đã hóa thành cây trầu quấn quanh cây ấy. Vua Hùng sau này đã vô cùng cảm động trước sự chung thủy của họ. Khi cho nhai thử ba thứ: trầu, cau và vôi lấy từ tảng đá, bã trầu cho ra màu đỏ như máu. Từ đó, vua truyền cho dân tộc ta tục ăn trầu, xem nó là biểu tượng cho tình thân ruột thịt, vợ chồng gắn kết.
3. Sự tích trái sầu riêng
Thời Tây Sơn, có một chàng trai có tài có sức, lần đó nguy bởi sự bạo tàn của vua Gia Long khi thắng thế nên phải lánh đi xa. Chàng ẩn ngược dòng Cửu Long, đến ở xứ Chân Lạp, với biệt tài nghề thuốc, anh cứu chữa và kết duyên với một cô gái bản địa. Họ sống hạnh phúc bên nhau 10 năm. Một lần, người vợ cho chàng ăn một loại quả lạ gọi là “tu rên”, có vị ngọt đậm đà như tình yêu của nàng. Khi vợ qua đời, chàng mang theo một hạt quả “tu rên” về quê nhà ở Đồng Nai. Chàng gieo hạt, chăm sóc cây, và mười năm sau cây đã ra trái. Trong đám giỗ vợ, chàng kể lại chuyện tình của mình và hai giọt nước mắt rơi xuống múi quả. Ba ngày sau, chàng qua đời. Để tưởng nhớ mối tình chung thủy đó, dân làng gọi loại quả “tu rên” bằng cái tên “sầu riêng”, người ta cũng nói rằng giống sầu riêng ngon phải đúng là cái giống mà xưa kia chàng trai đã nhỏ hai giọt nước mắt ấy.
4. Sự tích cây huyết dụ
5. Sự tích chim hít cô
6. Sự tích chim tu hú
7. Sự tích chim quốc
8. Sự tích chim năm-trâu-sáu-cột và chim bắt-cô-trói-cột
9. Sự tích chim đa đa
10. Sự tích con nhái
11. Sự tích con muỗi
12. Sự tích con khỉ
13. Sự tích cá he
14. Sự tích con sam
15. Sự tích con dã tràng
16. Gốc tích bộ lông quạ và bộ lông công
17. Gốc tích tiếng kêu của vạc, cộc, dủ dỉ, đa đa và chuột
18. Gốc tích cái nốt dưới cổ con trâu
19. Sự tích cái chân sau con chó
20. Sự tích cái chổi
Ngày xưa, có một người phụ nữ nấu ăn tài giỏi trên Thiên Đình, nhưng lại có tính tham lam, hay ăn vụng. Bà yêu một lão chăn ngựa và thường xuyên lén lấy rượu thịt của Ngọc Hoàng cho lão.
Một lần, lão chăn ngựa say rượu, lén vào Thiên trù và ăn vụng các món ăn chuẩn bị cho tiệc. Ngọc Hoàng tức giận, đày cả hai xuống trần gian, biến họ thành cái chổi, phải làm công việc dơ bẩn không ngừng nghỉ.
Về sau, Ngọc Hoàng thương tình nên cho họ được nghỉ ba ngày mỗi năm, đó chính là ba ngày Tết Nguyên đán. Vì thế, người Việt có tục kiêng quét nhà vào dịp Tết, để chổi được nghỉ ngơi.
21. Sự tích ông đầu rau
Ngày xưa, có hai vợ chồng nghèo nhưng rất yêu thương nhau. Một năm mất mùa đói kém, người chồng phải rời đi để tìm kế sinh nhai, hẹn vợ ba năm sau sẽ trở về.
Sau ba năm, rồi lại ba năm, rồi lại một năm thêm, chờ đợi mòn mỏi, người vợ tin rằng chồng đã chết. Nàng kết duyên với người chủ nhà tốt bụng đã cưu mang mình. Nhưng chỉ ba tháng sau, người chồng cũ đột ngột quay về.
Thấy vợ đã có chồng mới, người chồng cũ đau khổ nhưng không muốn phá vỡ hạnh phúc của họ, bèn bỏ đi và treo cổ lên cây đa. Người vợ nghe tin đã quá sốc và gieo mình xuống ao tự vẫn. Người chồng mới, vì quá day dứt và đau lòng, cũng uống thuốc độc để kết liễu đời mình.
Cả ba người được Diêm Vương xét xử. Cảm động trước tình yêu và sự chung thủy của họ, Diêm Vương đã hóa họ thành ba ông đầu rau (Táo Quân) để họ mãi mãi ở bên nhau, cùng nhau trông coi bếp lửa, giữ gìn hạnh phúc cho mọi gia đình trên trần gian.
22. Sự tích ông bình vôi
23. Sự tích cây nêu ngày Tết
24. Gốc tích bánh chưng và bánh dầy
25. Gốc tích ruộng thác đao hay là truyện Lê Phụng Hiểu
Về đất nước Việt
1. Sự tích Hồ Gươm
2. Sự tích hồ Ba Bể
3. Sự tích đầm Nhất Dạ và bãi Tự Nhiên
4. Sự tích đầm Mực
5. Sự tích sông Nhà Bè hay là truyện Thủ Huồn
6. Tại sao sông Tô Lịch và sông Thiên Phù hẹp lại?
7. Sự tích đá Vọng Phu
8. Sự tích đá Bà Rầu
9. Sự tích thành Lồi
10. Sự tích núi Ngũ Hành
Các câu ví
1. Thạch Sùng còn thiếu mẻ kho hay là sự tích con mối
2. Bò béo bò gầy
3. Nữ hành giành bạc
4. Lẩy Bẩy như Cao Biền dậy non
5. Bụng làm dạ chịu hay là truyện Thầy Hít
6. [Đồng tiền Vạn Lịch](Đồng tiền Vạn Lịch
7. Của Thiên trả Địa
8. Nợ tình chưa trả cho ai, khối tình mang xuống tuyền đài chưa tan
9. Nợ như chúa chổm
10. Hồn Trương Ba, da hàng thịt
11. Sinh con rồi mới sinh cha sinh cháu giữ nhà rồi mới sinh ông
12. Con vợ khôn lấy thằng chồng dại như bông hoa lài cắm bãi cứt trâu
13. Cứu vạn vật trả ân cứu nhân nhân trả oán
14. Đứa con trời đánh hay là truyện tiếc gà chôn mẹ
15. Giết chó khuyên chồng
16. Cha mẹ nuôi con bể hồ lai láng con nuôi cha mẹ kể tháng kể ngày
17. Chưa đỗ ông Nghè đã đe hàng tổng
18. Dì phải thằng chết trôi, tôi phải đôi sấu sành
19. Cái kiến mày kiện củ khoai
10. Vận khứ hoài sơn năng trí tử, thời lai bạch thủy khả thôi sinh
11. Trinh phụ hai chồng
12. Kiện ngành đa
13. To đầu mà dại, nhỏ dái mà khôn
14. Nhân tham tài nhi tử, điểu tham thực nhi vong
15. Nói dối như Cuội
16. Của trời trời lại lấy đi giương đôi mắt ếch làm chi được trời
Thông minh, tài trí và sức khỏe
1. Hai ông tướng Đá Rãi
2. Lê Như Hổ
3. Chàng Lía
4. Anh em sinh năm
5. Bốn anh tài
6. Khổng lồ đúc chuông hay là sự tích trâu vàng Hồ Tây
7. Thạch Sanh
8. Đại vương Hai hay là truyện giết thuồng luồng
9. Ông Ồ
10. Âm dương giao chiến
11. Yết Kiêu
12. Lý Ông Trọng hay là sự tích Thánh Chèm
13. Bảy giao, chín quỳ
14. Người ả đào với giặc Minh
15. Bợm lại gặp bợm hay bợm già mắc bẫy cò ke
16. Quận Gió
17. Con mối làm chứng
18. Bùi Cầm Hổ
19. Em bé thông minh
20. Trạng Hiền
21. Thần giữ của
22. Kẻ trộm dạy học trò
23. Con mụ Lường
24. Con sáo và phú trưởng giả
25. Con thỏ, con gà và con hổ
26. Mưu con thỏ
27. Bợm già mắc bẫy hay là mưu trí đàn bà
28. Gái ngoan dạy chồng
29. Bà lớn đười ươi
30. Con chó, con mèo và anh chàng nghèo khổ
31. Người họ Liêu và Diêm Vương
Anh hùng nông dân
1. Cố Ghép
2. Ông Nam Cường
3. Cố Bu
4. Quận He
5. Hầu Tạo
6. Lê Lợi
7. Lê Văn Khôi
8. Ba Vành
9. Hai nàng công chúa nhà Trần
10. Vợ Ba Cai Vàng
11. Vua heo
12. Người thợ mộc Nam Hoa
Truyện phân xử
1. Người đầy tớ và ngươi ăn trộm
2. Ba chàng thiện nghệ
3. Chàng ngốc được kiện
4. Người đàn bà bị vu oan
5. Tra tấn hòn đá
6. Nguyễn Khoa Đăng
7. Sợi bấc tìm ra thủ phạm
8. Phân xử tài tình
9. Người đàn bà mất tích
10. Tinh con chuột
Thần tiên ma quỷ và phù phép
1. Hà Ô Lôi
2. Miếng trầu kỳ diệu
3. Tú Uyên
4. Nợ duyên trong mộng
5. Từ Đạo Hạnh hay Sự tích Thánh Láng
6. Chàng đốn củi và con tinh
7. Người thợ đúc và anh học nghề
8. Sự tích đình làng Đa Hòa
9. Con chim khách màu nhiệm
10. Cây tre trăm đốt
11. Người lấy cóc
12. Cây thuốc cải tử hoàn sinh hay là sự tích thằng Cuội cung trăng
13. Lấy chồng dê
14. Người lấy ếch
15. Sự tích động Từ Thức
16. Người học trò và ba con quỷ
17. Hai cô gái và cục bướu
18. Người hóa dế
19. Thánh Gióng
20. Ai mua hành tôi hay là lọ nước thần
21. Người dân nghèo và Ngọc Hoàng
22. Sự tích công chúa Liễu Hạnh
23. Người thợ săn và mụ chằng
24. Quan Triều hay là chiếc áo tàng hình
Về cổ tích
- Dị bản là gì?
- Bản chất truyện cổ tích: -
- Lai lịch truyện cổ tích: -
- Truyện cổ Việt Nam qua các thời đại: -
Folktale (truyện dân gian) là một nhánh rộng hơn của Fairy tales (truyện cổ tích)
Ngoài `truyện cổ tích` thì `truyện dân gian` còn những thể loại gì?
Ngoài truyện cổ tích, truyện dân gian (folklore) còn bao gồm nhiều thể loại khác nhau trong kho tàng văn học truyền miệng. Dưới đây là các thể loại chính của truyện dân gian Việt Nam (và nhiều nền văn hóa khác cũng có hệ thống tương tự):
1. Truyện truyền thuyết
- Đặc điểm: Kể về các nhân vật, sự kiện lịch sử có thật nhưng được thần thoại hóa, huyền ảo hóa.
- Mục đích: Giải thích nguồn gốc dân tộc, địa danh, phong tục, anh hùng lịch sử.
- Ví dụ:
- Con Rồng cháu Tiên
- Sơn Tinh – Thủy Tinh
- Thánh Gióng
2. Truyện ngụ ngôn
- Đặc điểm: Kể chuyện ẩn dụ, thường mượn hình ảnh con vật, sự vật để ẩn chứa bài học đạo đức, kinh nghiệm sống.
- Mục đích: Dạy khôn, phê phán nhẹ nhàng.
- Ví dụ:
- Ếch ngồi đáy giếng
- Thầy bói xem voi
3. Truyện cười
- Đặc điểm: Tạo tiếng cười, thường châm biếm, phê phán những thói hư tật xấu trong xã hội.
- Mục đích: Giải trí và giáo dục.
- Ví dụ:
- Lợn cưới áo mới
- Treo bầu trời
- Những truyện về Trạng Quỳnh, Ba Giai – Tú Xuất
4. Truyện cổ tích
- Đặc điểm: Mang yếu tố hoang đường, kỳ ảo, thể hiện ước mơ về công lý, hạnh phúc, cái thiện chiến thắng cái ác.
- Chia làm nhiều loại nhỏ:
- Cổ tích thần kỳ (Tấm Cám, Cây khế)
- Cổ tích loài vật (Trí khôn của ta đây)
- Cổ tích sinh hoạt (Sọ Dừa)
5. Truyện thơ dân gian
- Đặc điểm: Là các truyện kể bằng thơ, thường là thơ lục bát, có nội dung phản ánh đời sống tình cảm, xã hội.
- Ví dụ:
- Truyện Thạch Sanh (phiên bản thơ)
- Truyện Phạm Công – Cúc Hoa, Truyện Tống Trân – Cúc Hoa
Ngoài ra, trong nghĩa rộng hơn, văn học dân gian còn bao gồm:
- Câu đố
- Tục ngữ – ca dao
- Hò – vè – đồng dao
- Truyền miệng về phong tục, tín ngưỡng, lễ hội